BİLGE Nedir? TÜBİTAK'ın Yerli Dil Modeli Kullanılabiliyor mu?

Henüz hayır. BİLGE, TÜBİTAK BİLGEM'in geliştirdiği Türkçe büyük dil modeli ailesi ve resmî sitesinde açıkça "Henüz genel kullanıma açılmamıştır" yazıyor. Yani ChatGPT gibi girip sohbet edebileceğin bir BİLGE uygulaması ya da herkese açık bir API şu an yok. Ama modelin neyi farklı yaptığı merak edilmeye değer: İngilizce "Can rice pudding be served warm or cold?" cümlesini başka modeller "Pirinçli puding sıcak mı soğuk mu servis edilir?" diye çevirirken BİLGE "Sütlaç sıcak mı yoksa soğuk mu servis edilir?" diyor. Bu yazıda BİLGE'nin ne olduğunu, model ailesini, Türkçeyi nasıl farklı işlediğini, kimler için tasarlandığını ve öğrenci için ne anlama geldiğini BİLGE'nin resmî sitesine dayanarak anlatıyoruz (kaynaklar 7 Kasım 2026'da okundu).

BİLGE tek bakışta

Site, BİLGE'yi "Türkiye'nin Yerli ve Millî Büyük Dil Modeli" olarak tanıtıyor ve tek bir model değil, farklı ölçeklerde bir model ailesi olduğunu vurguluyor.

Şu an kullanılabiliyor mu?

Hayır. Sitenin her sayfasının altında "Henüz genel kullanıma açılmamıştır" notu var. Site, BİLGE hakkında bilgi almak, iş birliği görüşmesi başlatmak ya da pilot projelerde yer almak isteyenleri resmî e-posta adresine yönlendiriyor. Yani şimdilik erişim, kurumların TÜBİTAK BİLGEM ile doğrudan görüşmesiyle mümkün.

Bunun pratik bir sonucu var: Model genel kullanıma açılmadığı için uygulama mağazalarında ya da internette "BİLGE" adıyla karşına çıkan bir sohbet uygulamasını resmî sanma. Resmî duyurular bilge.gov.tr ve TÜBİTAK BİLGEM'in kendi kanallarından yapılıyor.

BİLGE'yi farklı kılan: Türkçe düşünmesi

Çoğu büyük dil modeli ağırlıklı olarak İngilizce veriyle eğitiliyor. BİLGE'nin iddiası, Türkçeyi başka bir dilden çeviriyormuş gibi değil, doğal biçimde kullanması:

• Ara adımları Türkçe kuruyor. Site, BİLGE'nin yalnız Türkçe cevap vermediğini, akıl yürütme adımlarını da Türkçe kurduğunu ve Türkçeyi "birincil düşünce dili" olarak kullandığını yazıyor.
• Kültürel bağlamı tanıyor. Sitedeki bir başka örnekte "Umayyad Mosque" ifadesini başka modeller "Umayyad Camii" diye bırakırken BİLGE "Emevi Camii" olarak çeviriyor.
• Türkçeyi daha az parçayla işliyor. Dil modelleri metni token denen parçalara bölüyor ve ücret ile hız bu parça sayısına bağlı. Site, Llama 3 ile karşılaştırmada kelime başına token kullanımını 3'e karşı 1,4 olarak veriyor ve BİLGE'nin Türkçeyi "neredeyse yarı maliyetle" işlediğini söylüyor.

Çeviri testlerinde sonuç

Site, BİLGE'nin ince ayarlı sürümünü benzer modellerle iki çeviri testinde karşılaştırıyor:

• Genel çeviri: İngilizceden Türkçeye ve Türkçeden İngilizceye çeviri kalitesi; puan 0 ile 1 arasında. Fark çok küçük, BİLGE az farkla önde.
• Kültürel çeviri: Özel isimlerin ve kültürel kavramların doğru çevrilmesi; puan 0 ile 50 arasında. Burada fark belirgin: site, BİLGE'nin diğer modellerden yaklaşık yüzde 23 ile 41 daha yüksek puan aldığını yazıyor.

Bu sonuçlar TÜBİTAK BİLGEM'in kendi ölçümü. Karşılaştırılan modeller de BİLGE ile benzer ölçekteki açık modeller; ChatGPT, Gemini ya da Claude'un arkasındaki en büyük modeller bu tabloda yok.

Model ailesi: 1B'den 122B'ye

• BİLGE 1B: Mobil uygulamalar ve sınırlı işlem gücü olan cihazlar için, sıfırdan eğitilmiş hafif model.
• BİLGE 9B: Türkçeye özgü kelime bölücüsüyle geliştirilen, sıfırdan eğitilmiş orta ölçekli model.
• BİLGE 27B: Güçlü açık kaynak modellerin üzerine Türkçe verilerle sürekli ön eğitim uygulanarak geliştirilmiş model. Yani bu model sıfırdan değil, var olan bir modelin Türkçeyle yeniden eğitilmesiyle oluşturuldu.
• BİLGE 122B: Ailenin en büyük modeli; karmaşık akıl yürütme ve çok adımlı problem çözme için eğitimi sürüyor.

Tablodaki "Eğitildi", eğitimin tamamlandığı anlamında; bu modeller de henüz genel kullanıma açılmadı.

BİLGE nasıl eğitildi?

• Ham veri: Web içerikleri, kitaplar, gazeteler, resmî belgeler ve alana özgü veri setlerinden oluşan yaklaşık 1 trilyon Türkçe kelimelik havuz.
• Seçilmiş veri: Tekrarlar ayıklanıp kalite filtresinden geçirildikten sonra kalan 250 milyar token.
• Sentetik veri: Az temsil edilen alanları güçlendirmek için üretilen 500 milyar ek veri.
• İnce ayar: Örnek soru ve cevaplarla gözetimli eğitim (SFT) ve insan geri bildirimiyle pekiştirmeli öğrenme (RLHF) tamamlanmış; site modellerin kullanım geri bildirimleriyle güncellenmeye devam ettiğini yazıyor.

Site ayrıca kelime bölücüden eğitim altyapısına kadar bileşenlerin TÜBİTAK BİLGEM mühendislerince geliştirildiğini söylüyor. 27B modelinin açık kaynak bir modelin üzerine kurulduğunu da aynı sitede belirtiyor.

BİLGE kimler için tasarlandı?

Site, BİLGE'nin hedef kullanıcılarını ve uygulama alanlarını şöyle sıralıyor:

• Kamu kurumları: Vatandaş hizmetleri, başvuru süreçleri, mevzuata dayalı bilgi sistemleri.
• Eğitim: Eğitim içeriği hazırlama, öğrenme süreçlerini destekleme, sınav değerlendirme ve Türkçe doğal dil işleme araştırmaları.
• Sağlık: Klinik not özetleme, hasta bilgilendirme, karar destek.
• Finans ve telekom: Müşteri hizmetleri, belge analizi, çağrı merkezi asistanları.
• Araştırmacılar ve geliştiriciler: Türkçe dil işleme araştırmaları, test çalışmaları ve API ile uygulama geliştirme.

Yani BİLGE, öncelikle kurumların kendi sistemlerine yerleştireceği bir altyapı olarak konumlanıyor. Site, ulusal verilerin ülke içinde işlenip depolanmasını ve dışa bağımlılığın azalmasını da temel amaçlardan biri olarak sayıyor.

EVREN, Kumru ve T3 AI'dan farkı ne?

• EVREN bir model değil, Savunma Sanayii Başkanlığı'nın yapay zeka platformu: e-Devlet ile giriliyor, açık ağırlıklı modellerle sohbet ve model eğitimi sunuyor. Ayrıntılar EVREN Nedir? yazısında.
• Kumru, VNGRS'nin Türkçe için sıfırdan eğittiği model; 2 milyar parametreli sürümü herkese açık. Ayrıntılar Kumru Nedir? yazısında.
• BİLGE ise TÜBİTAK BİLGEM'in, henüz genel kullanıma açılmamış model ailesi.

Dördünü yan yana Yerli Yapay Zekalar: EVREN, BİLGE, Kumru ve T3 AI yazısında karşılaştırdık.

Öğrenci için ne anlama geliyor?

• Şimdilik deneyemezsin. BİLGE'yi bugün denemek mümkün değil; açılış duyurusunu bilge.gov.tr ve TÜBİTAK BİLGEM'in kanallarından takip et.
• Türkçe model denemek istiyorsan alternatif var. Kumru'nun açık sürümünü indirebilir, EVREN'de e-Devlet ile girip açık ağırlıklı modellerle çalışabilirsin.
• Araştırma konusu olarak değerli. Türkçe kelime bölücüler, kültürel çeviri ve Türkçe akıl yürütme, bitirme projesi ya da tez için güncel araştırma soruları. BİLGE sitesindeki çeviri örnekleri, kendi test setini hazırlamak için iyi bir başlangıç.
• Kulüp ya da ekip olarak. Site pilot projelere katılmak isteyenleri resmî e-posta adresine yönlendiriyor; bu kapı öncelikle kurumlar için.

Kurum ya da iş yeri adına kullanırken

BİLGE'nin hedefi zaten kurumlar. Ama staj yaptığın yerde ya da kulüp adına herhangi bir yapay zeka aracını kullanmadan önce üç soruyu netleştir:

• Veri kimin? Kurum adına yaptığın işte metin, tablo, kod ya da belge çoğu zaman sana değil; kuruma, müşterisine ya da iş ortağına aittir.
• Yazılı bir yapay zeka politikası var mı? Varsa oku. Yoksa işe başlamadan önce yöneticine ya da sorumlu birime sor.
• Hangi araç, hangi hesap, hangi bilgi? Politika belirli araçlara, kurumsal hesaplara ya da belirli bilgi türlerine izin veriyorsa yalnızca o sınırlar içinde kullan. Kişisel hesabınla kurum verisi girmek, iyi niyetle yapılsa bile kurala aykırı olabilir.

KVKK'nın 2026'da yayımladığı iş yeri dokümanı, kurumun bilgisi ve onayı dışında kullanılan yapay zeka araçlarını, yani gölge yapay zekayı, kişisel veriler ve ticari sırlar için başlıca risklerden biri olarak ele alıyor. Kurumların bu kuralları nasıl yazdığını Şirketler İçin Yapay Zeka Politikası yazısında anlattık.

Sıkça sorulan sorular

BİLGE nedir?

TÜBİTAK BİLGEM'in geliştirdiği, Türkçeyi ve Türkiye'nin kültürel bağlamını merkeze alan büyük dil modeli ailesi. 1 milyar ile 122 milyar parametre arasında dört modelden oluşuyor.

BİLGE kullanıma açık mı?

Hayır. Resmî sitede "Henüz genel kullanıma açılmamıştır" yazıyor. Kurumlar bilgi almak ve pilot projeler için TÜBİTAK BİLGEM ile iletişime geçebiliyor.

BİLGE uygulaması var mı?

7 Kasım 2026 itibarıyla resmî bir BİLGE sohbet uygulaması yok. Model genel kullanıma açılmadığı için bu adla çıkan uygulamaları resmî sanma.

BİLGE sıfırdan mı eğitildi?

1B ve 9B modelleri sıfırdan eğitildi. 27B modeli ise güçlü açık kaynak modellerin üzerine Türkçe verilerle sürekli ön eğitim uygulanarak geliştirildi. 122B modelinin eğitimi sürüyor.

BİLGE, ChatGPT'den iyi mi?

Bunu gösteren bir karşılaştırma yok. TÜBİTAK BİLGEM'in yayımladığı sonuçlar, BİLGE'yi benzer ölçekteki açık modellerle çeviri testlerinde karşılaştırıyor; kültürel çeviride belirgin biçimde önde.

BİLGE ile EVREN aynı şey mi?

Hayır. BİLGE, TÜBİTAK BİLGEM'in dil modeli ailesi; EVREN ise Savunma Sanayii Başkanlığı'nın veri etiketleme, model eğitimi ve dil modeli kullanımını bir araya getiren platformu.

Kaynaklar