Yerli Yapay Zekalar: EVREN, BİLGE, Kumru ve T3 AI Arasındaki Farklar

"Yerli yapay zeka" denince akla gelen dört isim aslında dört farklı şey. EVREN bir model değil, Savunma Sanayii Başkanlığı'nın e-Devlet ile girilen yapay zeka platformu ve bugün kullanılabiliyor. BİLGE, TÜBİTAK BİLGEM'in Türkçe dil modeli ailesi, ama henüz genel kullanıma açılmadı. Kumru, VNGRS'nin Türkçe için sıfırdan eğittiği model; küçük sürümü herkese açık, indirilebiliyor. T3 AI ise T3 Vakfı'nın açık kaynak projesi; resmî sayfalarında bugün kullanılabilecek bir sürüm yer almıyor. Bu yazıda dördünü ne oldukları, kimin geliştirdiği, bugün kullanılıp kullanılamadığı ve öğrencinin hangisini ne için seçebileceği açısından karşılaştırıyoruz. Kaynaklar her birinin resmî sitesi ve model kartları (7 Kasım 2026'da okundu).

Tek bakışta karşılaştırma

Tablodaki kısaltma: SSB, Cumhurbaşkanlığı Savunma Sanayii Başkanlığı. TÜBİTAK BİLGEM, TÜBİTAK'ın Bilişim ve Bilgi Güvenliği İleri Teknolojiler Araştırma Merkezi.

Bugün hangisini kullanabilirsin?

• EVREN: Evet. evren.ssyz.org.tr adresinden e-Devlet ile giriyorsun. İçindeki sohbet ekranında açık ağırlıklı dil modelleriyle konuşabiliyor, kendi verinle model eğitebiliyorsun. İşler platformun kendi kredisiyle yürüyor.
• Kumru: Evet, iki yoldan. 2 milyar parametreli Kumru-2B, Hugging Face'ten indirilip kendi bilgisayarında çalıştırılabiliyor. Daha büyük 7B sürümünün demosu ise kumru.ai'de.
• BİLGE: Henüz değil. Resmî sitesinde "Henüz genel kullanıma açılmamıştır" yazıyor; şimdilik kurumlar pilot projeler için TÜBİTAK BİLGEM ile görüşebiliyor.
• T3 AI: Belirsiz. T3 Vakfı'nın resmî sayfalarında model boyutu, herkese açık bir sohbet sürümü ya da indirme bağlantısı yer almıyor.

Yerli model mi, yerli platform mu?

"Yerli" kelimesi bu dört isimde farklı anlamlara geliyor ve fark önemli:

• Yerli platform (EVREN): EVREN'in kendisi bir dil modeli değil. Farklı geliştiricilerin açık ağırlıklı modellerini Türkiye'deki kendi GPU'larında çalıştırıyor; sürüm notlarında örneğin DeepSeek-V4.1-Flash'ın kataloğa eklendiği yazıyor. Yerli olan, verinin işlendiği altyapı: platform istem ve yanıtların yurt dışına aktarılmadığını yazıyor.
• Sıfırdan eğitilmiş yerli model (Kumru, BİLGE 1B ve 9B): Başka bir modelden yola çıkmadan, baştan Türkçe ağırlıklı veriyle eğitilen modeller. VNGRS Kumru için, TÜBİTAK BİLGEM de BİLGE'nin 1B ve 9B modelleri için bunu söylüyor.
• Uyarlanmış yerli model (BİLGE 27B): Var olan güçlü bir açık kaynak modelin Türkçe veriyle yeniden eğitilmesiyle geliştirilen model. TÜBİTAK BİLGEM bu yöntemi 27B modeli için açıkça belirtiyor.

İki yolun da mantığı var. Sıfırdan eğitim, kelime bölücüden veriye kadar her şeyi Türkçeye göre kurmayı sağlıyor. Uyarlama ise büyük bir modelin genel yeteneklerini daha az maliyetle Türkçeye taşıyor.

EVREN: kullanılabilen yerli platform

EVREN, SSB bünyesinde geliştirilen uçtan uca bir yapay zeka platformu. Öne çıkan özellikleri:

• Sohbet: Model seçerek sohbet, dosya ekleme, aynı soruyu iki modele birden sorma.
• Model eğitimi: 64 adet NVIDIA H200 GPU üzerinde kendi modelini eğitme.
• Veri etiketleme: Görüntü, metin ve ses verisini işaretleme; etiketleyerek kredi kazanma.
• API: OpenAI uyumlu dil modeli API'si.

Platformu bütün bölümleriyle EVREN Nedir?, ChatGPT, Gemini ve Claude ile farkını EVREN mi ChatGPT mi? yazısında anlattık.

BİLGE: TÜBİTAK'ın henüz kapalı model ailesi

BİLGE, TÜBİTAK BİLGEM'in Türkçeyi ve kültürel bağlamı merkeze alan büyük dil modeli ailesi. 1, 9 ve 27 milyar parametreli modellerin eğitimi tamamlanmış, 122 milyar parametreli en büyük modelin eğitimi sürüyor. Sitesindeki örneklerden biri farkı iyi anlatıyor: İngilizce "rice pudding" ifadesini başka modeller "pirinçli puding" diye çevirirken BİLGE "sütlaç" diyor.

Site, BİLGE'nin akıl yürütme adımlarını da Türkçe kurduğunu ve Türkçeyi Llama 3'e göre kelime başına daha az token ile işlediğini yazıyor. Hedef kullanıcılar ise öncelikle kamu kurumları, şirketler ve araştırmacılar. Ayrıntılar BİLGE Nedir? yazısında.

Kumru: indirilebilen Türkçe model

Kumru, İstanbul merkezli VNGRS'nin Türkçe için sıfırdan eğittiği büyük dil modeli. Hugging Face'teki model kartına göre:

• Kumru-2B: 2 milyar parametreli, sohbet için ince ayar yapılmış sürüm. Apache 2.0 lisansıyla paylaşılıyor; ticari kullanıma ve değiştirmeye izin veriyor.
• Eğitim: Temizlenmiş ve tekrarlardan arındırılmış 500 GB veriyle, 300 milyar token boyunca ön eğitim; ardından 1 milyon örnekle ince ayar.
• Bağlam: Varsayılan bağlam uzunluğu 8.192 token; Türkçe için eğitilmiş kelime bölücüsü sayesinde bu, başka modellere göre daha uzun bir Türkçe metne karşılık geliyor.
• Güçlü yanı: Model kartı dil bilgisi düzeltme ve metin özetlemeyi öne çıkarıyor.

Küçük olması, Kumru-2B'yi kendi bilgisayarında çalıştırılabilir kılıyor; bu da metnin cihazından çıkmaması demek. Ayrıntılar Kumru Nedir? yazısında.

T3 AI: T3 Vakfı'nın açık kaynak projesi

T3 Vakfı'nın proje sayfasına göre T3 AI, Türkiye Teknoloji Takımı Vakfı öncülüğünde ve paydaşların iş birliğiyle yürütülen, Türkçe bir büyük dil modeli geliştirmeyi amaçlayan açık kaynaklı bir yapay zeka projesi. Vakfın haberine göre proje Aralık 2023'te Take Off Girişim Zirvesi'nde duyuruldu ve Mart 2024'te gönüllü başvuruları açıldı.

TEKNOFEST kapsamında ayrıca T3 AI Hackathon düzenleniyor. Yarışma sayfasında "Büyük Dil Modeli ile Uygulama Geliştirme" ve "Büyük Dil Modeli İnce Ayarlama" kategorileri yer alıyor; yeni dönemin ayrıntılarının ileride duyurulacağı yazıyor.

7 Kasım 2026 itibarıyla T3 Vakfı'nın resmî sayfalarında modelin boyutu, eğitim verisi ya da herkese açık bir sohbet sürümü yer almıyor. Bu yüzden T3 AI'ı diğerleriyle teknik olarak karşılaştırmıyoruz; resmî bir açıklama geldiğinde bu bölümü güncelleyeceğiz.

Öğrenci için hangisi ne işe yarar?

• EVREN, güçlü bir GPU'ya ve etiketleme araçlarına ihtiyaç duyan proje ve tezler için en somut seçenek. e-Devlet ile giriliyor, kredi etiketleyerek de kazanılıyor.
• Kumru, bir dil modelinin nasıl kurulup çalıştırıldığını uygulamalı görmek ve Türkçe metin işleme denemeleri yapmak için uygun.
• BİLGE, genel kullanıma açıldığında özellikle kültürel çeviri ve Türkçe akıl yürütme üzerine araştırmalar için ilginç bir karşılaştırma noktası olacak.
• T3 AI Hackathon, büyük dil modeliyle uygulama geliştirme ve ince ayar deneyimi kazanmak için bir yarışma kapısı; yeni dönem duyurusunu TEKNOFEST'in sitesinden takip et. Yarışmaya hazırlanırken Hackathon Nedir? yazısına göz atabilirsin.

Yapay zekayı derslerde ve ödevlerde kullanırken dersin kurallarına uy; ayrıntılar Ödev ve Sınav Hazırlığında Yapay Zeka yazısında.

Kurum ya da iş yeri adına kullanırken

Verinin yurt içinde kalması yerli seçenekleri kurumlar için çekici kılıyor. Ama staj yaptığın yerde ya da kulüp adına herhangi bir yapay zeka aracını kullanmadan önce üç soruyu netleştir:

• Veri kimin? Kurum adına yaptığın işte metin, tablo, kod ya da belge çoğu zaman sana değil; kuruma, müşterisine ya da iş ortağına aittir.
• Yazılı bir yapay zeka politikası var mı? Varsa oku. Yoksa işe başlamadan önce yöneticine ya da sorumlu birime sor.
• Hangi araç, hangi hesap, hangi bilgi? Politika belirli araçlara, kurumsal hesaplara ya da belirli bilgi türlerine izin veriyorsa yalnızca o sınırlar içinde kullan. Kişisel hesabınla kurum verisi girmek, iyi niyetle yapılsa bile kurala aykırı olabilir. "Yerli" olması, bir aracın kurumda kullanılmasına kendiliğinden izin vermez.

KVKK'nın 2026'da yayımladığı iş yeri dokümanı, kurumun bilgisi ve onayı dışında kullanılan yapay zeka araçlarını, yani gölge yapay zekayı, kişisel veriler ve ticari sırlar için başlıca risklerden biri olarak ele alıyor. Kurumların bu kuralları nasıl yazdığını Şirketler İçin Yapay Zeka Politikası yazısında anlattık.

Sıkça sorulan sorular

Türkiye'nin yerli yapay zekası hangisi?

Tek bir yerli yapay zeka yok. EVREN SSB'nin yapay zeka platformu, BİLGE TÜBİTAK BİLGEM'in dil modeli ailesi, Kumru VNGRS'nin dil modeli, T3 AI ise T3 Vakfı'nın açık kaynak projesi.

Hangi yerli yapay zeka ücretsiz kullanılabilir?

Kumru-2B, Apache 2.0 lisansıyla ücretsiz indirilebiliyor. EVREN kendi kredisiyle çalışıyor; veri etiketlemek gibi katkılarla kredi kazanılabiliyor. BİLGE henüz genel kullanıma açık değil.

EVREN, BİLGE'yi mi kullanıyor?

Resmî kaynaklarda böyle bir bilgi yok. EVREN farklı geliştiricilerin açık ağırlıklı modellerini sunuyor; BİLGE ise henüz genel kullanıma açılmadı.

T3 AI kullanılabiliyor mu?

7 Kasım 2026 itibarıyla T3 Vakfı'nın resmî sayfalarında herkese açık bir sohbet sürümü ya da indirme bağlantısı yer almıyor. Proje açık kaynak olarak tanıtılıyor ve TEKNOFEST'te T3 AI Hackathon düzenleniyor.

Kumru ile BİLGE arasındaki fark ne?

Kumru, özel bir şirket olan VNGRS'nin modeli ve küçük sürümü herkese açık. BİLGE ise TÜBİTAK BİLGEM'in 1 ile 122 milyar parametre arasındaki model ailesi ve henüz genel kullanıma açık değil.

Yerli yapay zeka ChatGPT kadar güçlü mü?

Bunu doğrudan gösteren bağımsız bir karşılaştırma yok. Yerli modellerin öne çıktığı alan Türkçe ve kültürel bağlam; geliştiricilerin yayımladığı sonuçlar da genellikle benzer ölçekteki modellerle kıyaslıyor.

Kaynaklar