Unicorn Şirket Nedir? Bir Startup Nasıl Unicorn Olur?

Unicorn nedir

Unicorn (Türkçesi *tek boynuzlu at*), değerlemesi 1 milyar doları aşan, halka açık olmayan girişimleri tanımlamak için kullanılan bir terim.

Terim, bu ölçeğe ulaşan girişimlerin ne kadar nadir olduğunu anlatmak için seçilmiş: masallardaki tek boynuzlu at gibi, varlığı biliniyor ama karşılaşmak olağandışı.

Tanımın iki koşulu var:

• 1 milyar dolar değerleme eşiğini aşmak
• Halka açık olmamak (borsada işlem görmemek)

Şirket halka açıldığında ya da satın alındığında teknik olarak unicorn sayılmaktan çıkıyor.

İlgili terimler

Son satır son yıllarda daha çok konuşuluyor: değerleme yerine gerçek gelire bakan bir ölçü olduğu için, iş sağlığını unicorn etiketinden daha iyi gösterdiği düşünülüyor.

Değerleme nasıl hesaplanır

En çok yanlış anlaşılan konu bu. Unicorn değerlemesi, şirketin banka hesabındaki para ya da kâr değil.

Değerleme genellikle son yatırım turundan hesaplanıyor:

Bir yatırımcı şirketin %10'una 100 milyon dolar veriyorsa, şirketin tamamı 1 milyar dolar değerlenmiş sayılıyor.

Bu hesabın taşıdığı varsayım şu: yatırımcının küçük bir hisse için ödediği fiyat, şirketin tamamı için geçerli. Gerçekte bu her zaman böyle olmuyor — bu yüzden değerleme, bir fiyat değil bir beklenti göstergesi.

Değerlemeyi etkileyen unsurlar: büyüme hızı, pazar büyüklüğü, gelir ve marj yapısı, ekip, rekabet ve yatırım ikliminin genel durumu.

Bir startup nasıl unicorn olur

Ortak yol haritası genellikle şu aşamalardan geçiyor:

1. Büyük bir pazar. Küçük bir pazarda ne kadar iyi olursanız olun bu ölçeğe ulaşılamıyor. 2. Ürün-pazar uyumu. Talebin gerçek olduğunun kanıtlanması. 3. Tekrarlanabilir büyüme. Büyümenin şansa değil işleyen bir kanala dayanması. 4. Ölçeklenebilir model. Gelir artarken maliyetin aynı oranda artmaması. 5. Yatırım turları. Büyümeyi finanse edecek sermaye. 6. Savunulabilirlik. Ağ etkisi, geçiş maliyeti ya da marka gibi bir koruma.

Altıncı madde en çok atlanan: hızlı büyüyen ama kopyalanması kolay bir iş, ulaştığı değeri koruyamıyor.

Neden tartışmalı bir ölçü

Unicorn etiketi medyada başarı göstergesi gibi kullanılıyor ama birkaç ciddi eleştirisi var:

• Değerleme kâr değil. Yüksek değerlemeli şirketlerin önemli kısmı zarar ediyor.
• Kâğıt üzerinde bir sayı. Değerleme, ancak satış ya da halka arz gerçekleşince gerçek paraya dönüşüyor.
• Yatırım iklimine bağlı. Aynı şirket, piyasa koşulları değiştiğinde çok farklı değerlenebiliyor.
• Sözleşme koşulları görünmüyor. Yatırımcıların sahip olduğu öncelikli haklar, gerçek değeri değiştirebiliyor.
• Yanlış hedef üretiyor. Etiketi hedefleyen girişimler, sürdürülebilirlik yerine büyüme hızına odaklanabiliyor.

Son madde girişimciler açısından en önemlisi: değerleme bir sonuç göstergesi, hedef değil. Sağlıklı bir iş kurma hedefi ile unicorn olma hedefi her zaman aynı kararları üretmiyor.

Türkiye ve unicorn

Türkiye'den de bu ölçeğe ulaşan girişimler çıktı ve bu, ekosistem açısından birkaç somut etki üretti: yatırımcı ilgisinin artması, deneyimli kurucu ve çalışanların yeni girişimler kurması, öğrenciler için girişimciliğin daha görünür bir kariyer yolu hâline gelmesi.

En kalıcı etkisi genellikle ikincisi: bir girişimde ölçeklenme sürecini yaşamış kişiler, sonraki girişimlerde o deneyimi taşıyor.

Öğrenciler için

Unicorn kavramı öğrenciler için iki açıdan anlamlı:

Kariyer olarak: hızlı büyüyen bir şirkette çalışmak, kısa sürede geniş deneyim üretiyor. Ama etiketin kendisi iyi bir işveren garantisi değil — çalışma koşulları, ekip ve öğrenme fırsatı ayrı ayrı değerlendirilmeli.

Girişimci olarak: hedef olarak değil, sonuç olarak düşünülmesi gereken bir kavram. Kurulan işlerin çoğu bu ölçeğe ulaşmıyor ve ulaşmayanların büyük kısmı da başarısız sayılmıyor.

Sık sorulanlar

Unicorn olmak kârlı olmak mı demek? Değil. Değerleme, gelecekteki beklentiyi yansıtıyor; birçok yüksek değerlemeli şirket henüz kâr etmiyor.

Değerleme düşebilir mi? Düşebiliyor. Piyasa koşulları ya da şirket performansı değiştiğinde, sonraki turlarda daha düşük değerleme yapılabiliyor. Buna down round deniyor.

Kaç yılda unicorn olunur? Çok değişken. Belirleyici olan süre değil; pazarın büyüklüğü, büyüme hızı ve sermayeye erişim.

Yatırım almadan unicorn olunur mu? Teorik olarak mümkün ama nadir: değerleme çoğunlukla yatırım turlarıyla belirlendiği için, dışarıdan sermaye almayan şirketlerde bu etiket genellikle kullanılmıyor.

Unicorn olmak çalışanlar için ne ifade eder? Hisse ya da opsiyon sahibi çalışanlar için değer artışı anlamına gelebiliyor; ancak bu değer, ancak şirket satıldığında ya da halka açıldığında nakde dönüşüyor. Sözleşmedeki hak kazanma (vesting) ve satış koşulları bu yüzden önemli.

Değerleme neden bu kadar konuşuluyor? Çünkü ölçmesi kolay tek sayı. Gelir, kârlılık ve müşteri memnuniyeti gibi göstergeler daha anlamlı ama karşılaştırması zor; değerleme ise tek bir rakamla sıralama yapmaya izin veriyor.

Değerleme yerine bakılabilecek göstergeler

Bir şirketin gerçek sağlığını anlamak için değerlemeden daha açıklayıcı ölçüler var:

Son satır özellikle kritik: yüksek değerlemeli ama nakit yakma hızı gelirinin çok üstünde olan bir şirket, yeni yatırım gelmediğinde hızla zorlanabiliyor.

Bir iş başvurusu ya da yatırım kararı öncesinde bu beş satır, tek bir değerleme rakamından çok daha fazlasını anlatıyor.

Özet

Unicorn, değerlemesi 1 milyar doları aşan halka açık olmayan girişimleri anlatan bir etiket — ve bu değerleme, kârın değil beklentinin ölçüsü. Ulaşmanın yolu büyük bir pazar, kanıtlanmış uyum, ölçeklenebilir bir model ve savunulabilirlikten geçiyor. Ama etiketin kendisi bir hedef değil sonuç: sağlıklı iş kurmakla değerleme kovalamak, çoğu zaman farklı kararlar gerektiriyor.